NIEUSTANNA NOWENNA I ROZWÓJ NABOŻEŃSTWA DO MATKI BOŻEJ NIEUSTAJĄCEJ POMOCY W NOWICJACIE REDEMPTORYSTÓW W ŁOMNICY ZDROJU
Magister Nowicjatu Ojciec Stanisław Solarz, jako wierny syn św. Alfonsa Marii de Liguori – założyciela redemptorystów - odznaczał się głębokim nabożeństwem do Matki Bożej Nieustającej Pomocy. Pobożność ta stanowiła istotny element jego duchowości zakonnej, a zarazem ważny wymiar formacji nowicjuszy, którym konsekwentnie ją przekazywał i zaszczepiał jako wychowawca.
Dnia 12 sierpnia do Łomnicy przybyła grupa kleryków z Tuchowa pod przewodnictwem ojca Jana Wojnowskiego CSsR. Pobyt ten został wykorzystany przez ojca Solarza do zorganizowania spotkania o charakterze formacyjnym, które można określić jako zebranie Stróżów Matki Bożej Nieustającej Pomocy. Na jego pośbę, brat Jan Byczkowski CSsR wygłosił referat, nadając mu tytuł „Stosunek redemptorysty do Matki Bożej Nieustającej Pomocy”. Prelegent podjął próbę odpowiedzi na pytanie, dlaczego redemptorysta powinien oddawać szczególną cześć Matce Bożej Nieustającej Pomocy.
Dnia 12 sierpnia do Łomnicy przybyła grupa kleryków z Tuchowa pod przewodnictwem ojca Jana Wojnowskiego CSsR. Pobyt ten został wykorzystany przez ojca Solarza do zorganizowania spotkania o charakterze formacyjnym, które można określić jako zebranie Stróżów Matki Bożej Nieustającej Pomocy. Na jego pośbę, brat Jan Byczkowski CSsR wygłosił referat, nadając mu tytuł „Stosunek redemptorysty do Matki Bożej Nieustającej Pomocy”. Prelegent podjął próbę odpowiedzi na pytanie, dlaczego redemptorysta powinien oddawać szczególną cześć Matce Bożej Nieustającej Pomocy.
W referacie podkreślono, że w postawie Maryi redemptorysta odnajduje wzór wiernego wypełniania ślubów zakonnych, w szczególności ślubu posłuszeństwa. Maryjne „Ecce ancilla” oraz „Fiat” ukazane zostały jako fundamentalne akty zawierzenia i dyspozycyjności wobec woli Bożej. Zwrócono również uwagę na znaczenie nabożeństwa do Matki Bożej Nieustającej Pomocy - duchowej podpory w momentach oschłości i pokus. Maryja jawi się tu jako niezawodna Orędowniczka, z którą zakonnik może iść naprzód mimo duchowych trudności, ufny w Jej pomoc. Referat ten wywarł duże wrażenie na uczestnikach spotkania.
Dnia 8 września 1949 roku w nowicjacie w Łomnicy rozpoczęto regularne odprawianie nabożeństwa Nieustannej Nowenny, które odbywało się w każdą środę i było praktykowane przez cały okres nowicjatu. Był to czas intensywnych starań ojca Solarza, zmierzających do zakorzenienia tego nabożeństwa na gruncie polskim. Wielokrotnie przywoływał on przykłady jego dynamicznego rozwoju na Filipinach, w Stanach Zjednoczonych oraz w Rzymie. Sam podejmował działania popularyzatorskie, pisząc broszury oraz tłumacząc modlitwy związane z nabożeństwem. W konsekwencji, powszechne przyjęcie Nieustannej Nowenny w Polsce należy w znacznym stopniu przypisać jego zaangażowaniu.
Inspirując się działalnością ojca Maksymiliana Kolbego, ojciec Solarz pragnął nadać klasztorowi w Łomnicy wyraźnie maryjny charakter i symbolicznie oddać go na własność Matki Bożej. Zewnętrznym znakiem tego aktu było nadanie klasztorowi nazwy „Marianum”. Na polecenie ojca magistra bracia Bernacki i Liszek, posiadający zdolności stolarskie, wykonali z drewna duży napis „Marianum”, który umieszczono nad werandą budynku. Litery były widoczne z daleka i od tego momentu klasztor powszechnie określano tą nazwą. Uroczyste umieszczenie napisu miało miejsce 21 września.
Z tej okazji ojciec Solarz wygłosił konferencję poświęconą charakterowi, jaki powinien panować w domu „Marianum”. Wyjaśniał, że nazwa ta nie oznacza fizycznej obecności Maryi w murach klasztoru, lecz obecność Jej ducha, który można poznać poprzez rozważanie Jej życia. Wskazywał na miłość Maryi do Boga, Jej ofiarę czystości, postawę pokornego przyjęcia woli Bożej w chwili zwiastowania oraz kontemplacyjne przeżywanie wydarzeń zbawczych, takich jak narodzenie Chrystusa. Odwoływał się również do sceny z Kany Galilejskiej, podkreślając wezwanie do posłuszeństwa Chrystusowi poprzez regułę zakonną i przełożonych. Kulminacyjnym punktem tej refleksji była scena pod krzyżem, gdzie Maryja została ukazana jako Współodkupicielka i Matka Kościoła. W tym kontekście ojciec Solarz akcentował, że zadaniem redemptorystów jest kontynuacja dzieła zbawienia dusz, a więc żarliwość apostolska winna stanowić istotny rys duchowości „Marianum”.
Po umieszczeniu napisu „Marianum” ojciec Magister podjął kolejne inicjatywy mające na celu uczczenie Matki Bożej Nieustającej Pomocy. W ogrodzie klasztornym, na środku okrągłego klombu znajdującego się u podnóża schodów prowadzących do klasztoru, zaplanowano ustawienie kapliczki. Jej wykonanie powierzono braciom Bernackiemu i Liszkowi. Kapliczka, po pewnym czasie ukończona, odznaczała się estetyką i starannością wykonania. Na jednej ze stron umieszczono obraz Matki Bożej Nieustającej Pomocy, na drugiej zaś wizerunek św. Alfonsa Marii de Liguori. Poświęcenie kapliczki miało charakter uroczysty i zostało opatrzone okolicznościowym przemówieniem ojca Magistra.
Pomysłowość ojca Solarza w zakresie szerzenia kultu Matki Bożej Nieustającej Pomocy przejawiała się również w inicjatywie umieszczania kapliczek na szczytach okolicznych gór. Bracia Bernacki i Liszek wykonywali kolejne kapliczki, które następnie zawieszano na drzewach przy górskich szlakach, m.in. na Kicarzu, Parchowatce, Pisanej, Łabowskiej Hali oraz innych wzniesieniach. Umieszczanie kapliczek miało charakter rytualny: po ich zawieszeniu ojciec Magister dokonywał poświęcenia, następnie odmawiano lub śpiewano litanię do Matki Bożej, a jeden z nowicjuszy wygłaszał krótkie, improwizowane kazanie maryjne. Kapliczki te, jak wspomina autor relacji, przetrwały wiele lat i były jeszcze obecne w terenie w czasie jego późniejszego pobytu w Łomnicy jako młodego kapłana.
Warto również odnotować inicjatywy artystyczne inspirowane przez ojca Solarza. Dostrzegł on zdolności rzeźbiarskie i malarskie brata Jana Kępy z Łękawicy, któremu polecił wykonanie gipsowego modelu medalionu Matki Bożej Nieustającej Pomocy, z zamiarem jego późniejszej produkcji. Choć sam model powstał, projekt nie został zrealizowany na szerszą skalę. Podobnie brat Jan Pulchny podejmował próby wykonywania gipsowych korpusów do krzyży, jednak brak odpowiedniego zaplecza technicznego sprawił, że inicjatywa ta pozostała w sferze zamierzeń. Przykłady te świadczą o tym, że ojciec Magister aktywnie wspierał dobre pomysły, rozeznawał talenty nowicjuszy i starał się je twórczo rozwijać.
Geneza Nieustannej Nowenny do Matki Bożej Nieustającej Pomocy w jej współczesnej, cotygodniowej formie wiąże się z działalnością redemptorystów w Stanach Zjednoczonych. Za punkt przełomowy uznaje się rozpoczęcie regularnych wtorkowych nabożeństw ku czci Matki Bożej Nieustającej Pomocy w kościele Św. Alfonsa Liguori w St. Louis (Missouri) dnia 11 lipca 1922 roku. Początkowo nabożeństwa te miały charakter prostych praktyk modlitewnych, jednak w roku 1924, dzięki inicjatywie jednego z redemptorystów, przybrały formę wspólnotowej modlitwy z aktywnym udziałem wiernych. W 1927 roku ukształtowana praktyka została określona mianem Perpetual Novena i zaczęła być systematycznie rozpowszechniana przez redemptorystów w innych ośrodkach w Stanach Zjednoczonych.
Z USA nabożeństwo to stopniowo przeniknęło do Europy, zwłaszcza do środowisk związanych z redemptorystami, które poszukiwały prostych i regularnych form duszpasterskich odpowiadających potrzebom wiernych w okresie międzywojennym i powojennym. Dzięki publikacjom modlitewnym, tłumaczeniom tekstów nowenny oraz osobistemu zaangażowaniu zakonników, praktyka Nieustannej Nowenny zaczęła być wprowadzana w kościołach redemptorystów we Włoszech, a następnie w innych krajach europejskich. W Polsce recepcja nabożeństwa nastąpiła szczególnie po II wojnie światowej i była ściśle związana z działalnością redemptorystów, którzy adaptowali amerykański model nowenny do lokalnych warunków duszpasterskich. Cotygodniowa forma nabożeństwa, skoncentrowana wokół ikony Matki Bożej Nieustającej Pomocy, okazała się wyjątkowo przystępna i szybko zakorzeniła się w pobożności ludowej, stając się jedną z najbardziej rozpowszechnionych praktyk maryjnych w Kościele w Polsce, co niewątpliwie jest dużą zasługą Ojca Stanisława Solarza.
Kopię ikony w kaplicy Domu w Łomnicy wykonał Pan Kazimierz Waluk w 1938 roku, członek i jeden z założycieli elitarnego stowarzyszenia artystów, literatów, muzyków, architektów, fotografów i działaczy narodowych pn. Konfraternia Artystów w Toruniu, która działała do czasów drugiej wojny światowej. Zmarł 26.12.1979 roku w Toruniu.
Opracował: o. Andrzej Bałuk CSsR na podstawie: O. Kazimierz Plebanek CSsR, Zanurzony w przeszłości – wspomnienia, notatki 1982, punkt 5 i 6; Kronika Domu Łomnica 1940 - 1964.
Dnia 8 września 1949 roku w nowicjacie w Łomnicy rozpoczęto regularne odprawianie nabożeństwa Nieustannej Nowenny, które odbywało się w każdą środę i było praktykowane przez cały okres nowicjatu. Był to czas intensywnych starań ojca Solarza, zmierzających do zakorzenienia tego nabożeństwa na gruncie polskim. Wielokrotnie przywoływał on przykłady jego dynamicznego rozwoju na Filipinach, w Stanach Zjednoczonych oraz w Rzymie. Sam podejmował działania popularyzatorskie, pisząc broszury oraz tłumacząc modlitwy związane z nabożeństwem. W konsekwencji, powszechne przyjęcie Nieustannej Nowenny w Polsce należy w znacznym stopniu przypisać jego zaangażowaniu.
Inspirując się działalnością ojca Maksymiliana Kolbego, ojciec Solarz pragnął nadać klasztorowi w Łomnicy wyraźnie maryjny charakter i symbolicznie oddać go na własność Matki Bożej. Zewnętrznym znakiem tego aktu było nadanie klasztorowi nazwy „Marianum”. Na polecenie ojca magistra bracia Bernacki i Liszek, posiadający zdolności stolarskie, wykonali z drewna duży napis „Marianum”, który umieszczono nad werandą budynku. Litery były widoczne z daleka i od tego momentu klasztor powszechnie określano tą nazwą. Uroczyste umieszczenie napisu miało miejsce 21 września.
Z tej okazji ojciec Solarz wygłosił konferencję poświęconą charakterowi, jaki powinien panować w domu „Marianum”. Wyjaśniał, że nazwa ta nie oznacza fizycznej obecności Maryi w murach klasztoru, lecz obecność Jej ducha, który można poznać poprzez rozważanie Jej życia. Wskazywał na miłość Maryi do Boga, Jej ofiarę czystości, postawę pokornego przyjęcia woli Bożej w chwili zwiastowania oraz kontemplacyjne przeżywanie wydarzeń zbawczych, takich jak narodzenie Chrystusa. Odwoływał się również do sceny z Kany Galilejskiej, podkreślając wezwanie do posłuszeństwa Chrystusowi poprzez regułę zakonną i przełożonych. Kulminacyjnym punktem tej refleksji była scena pod krzyżem, gdzie Maryja została ukazana jako Współodkupicielka i Matka Kościoła. W tym kontekście ojciec Solarz akcentował, że zadaniem redemptorystów jest kontynuacja dzieła zbawienia dusz, a więc żarliwość apostolska winna stanowić istotny rys duchowości „Marianum”.
Po umieszczeniu napisu „Marianum” ojciec Magister podjął kolejne inicjatywy mające na celu uczczenie Matki Bożej Nieustającej Pomocy. W ogrodzie klasztornym, na środku okrągłego klombu znajdującego się u podnóża schodów prowadzących do klasztoru, zaplanowano ustawienie kapliczki. Jej wykonanie powierzono braciom Bernackiemu i Liszkowi. Kapliczka, po pewnym czasie ukończona, odznaczała się estetyką i starannością wykonania. Na jednej ze stron umieszczono obraz Matki Bożej Nieustającej Pomocy, na drugiej zaś wizerunek św. Alfonsa Marii de Liguori. Poświęcenie kapliczki miało charakter uroczysty i zostało opatrzone okolicznościowym przemówieniem ojca Magistra.
Pomysłowość ojca Solarza w zakresie szerzenia kultu Matki Bożej Nieustającej Pomocy przejawiała się również w inicjatywie umieszczania kapliczek na szczytach okolicznych gór. Bracia Bernacki i Liszek wykonywali kolejne kapliczki, które następnie zawieszano na drzewach przy górskich szlakach, m.in. na Kicarzu, Parchowatce, Pisanej, Łabowskiej Hali oraz innych wzniesieniach. Umieszczanie kapliczek miało charakter rytualny: po ich zawieszeniu ojciec Magister dokonywał poświęcenia, następnie odmawiano lub śpiewano litanię do Matki Bożej, a jeden z nowicjuszy wygłaszał krótkie, improwizowane kazanie maryjne. Kapliczki te, jak wspomina autor relacji, przetrwały wiele lat i były jeszcze obecne w terenie w czasie jego późniejszego pobytu w Łomnicy jako młodego kapłana.
Warto również odnotować inicjatywy artystyczne inspirowane przez ojca Solarza. Dostrzegł on zdolności rzeźbiarskie i malarskie brata Jana Kępy z Łękawicy, któremu polecił wykonanie gipsowego modelu medalionu Matki Bożej Nieustającej Pomocy, z zamiarem jego późniejszej produkcji. Choć sam model powstał, projekt nie został zrealizowany na szerszą skalę. Podobnie brat Jan Pulchny podejmował próby wykonywania gipsowych korpusów do krzyży, jednak brak odpowiedniego zaplecza technicznego sprawił, że inicjatywa ta pozostała w sferze zamierzeń. Przykłady te świadczą o tym, że ojciec Magister aktywnie wspierał dobre pomysły, rozeznawał talenty nowicjuszy i starał się je twórczo rozwijać.
Geneza Nieustannej Nowenny do Matki Bożej Nieustającej Pomocy w jej współczesnej, cotygodniowej formie wiąże się z działalnością redemptorystów w Stanach Zjednoczonych. Za punkt przełomowy uznaje się rozpoczęcie regularnych wtorkowych nabożeństw ku czci Matki Bożej Nieustającej Pomocy w kościele Św. Alfonsa Liguori w St. Louis (Missouri) dnia 11 lipca 1922 roku. Początkowo nabożeństwa te miały charakter prostych praktyk modlitewnych, jednak w roku 1924, dzięki inicjatywie jednego z redemptorystów, przybrały formę wspólnotowej modlitwy z aktywnym udziałem wiernych. W 1927 roku ukształtowana praktyka została określona mianem Perpetual Novena i zaczęła być systematycznie rozpowszechniana przez redemptorystów w innych ośrodkach w Stanach Zjednoczonych.
Z USA nabożeństwo to stopniowo przeniknęło do Europy, zwłaszcza do środowisk związanych z redemptorystami, które poszukiwały prostych i regularnych form duszpasterskich odpowiadających potrzebom wiernych w okresie międzywojennym i powojennym. Dzięki publikacjom modlitewnym, tłumaczeniom tekstów nowenny oraz osobistemu zaangażowaniu zakonników, praktyka Nieustannej Nowenny zaczęła być wprowadzana w kościołach redemptorystów we Włoszech, a następnie w innych krajach europejskich. W Polsce recepcja nabożeństwa nastąpiła szczególnie po II wojnie światowej i była ściśle związana z działalnością redemptorystów, którzy adaptowali amerykański model nowenny do lokalnych warunków duszpasterskich. Cotygodniowa forma nabożeństwa, skoncentrowana wokół ikony Matki Bożej Nieustającej Pomocy, okazała się wyjątkowo przystępna i szybko zakorzeniła się w pobożności ludowej, stając się jedną z najbardziej rozpowszechnionych praktyk maryjnych w Kościele w Polsce, co niewątpliwie jest dużą zasługą Ojca Stanisława Solarza.
Kopię ikony w kaplicy Domu w Łomnicy wykonał Pan Kazimierz Waluk w 1938 roku, członek i jeden z założycieli elitarnego stowarzyszenia artystów, literatów, muzyków, architektów, fotografów i działaczy narodowych pn. Konfraternia Artystów w Toruniu, która działała do czasów drugiej wojny światowej. Zmarł 26.12.1979 roku w Toruniu.
Opracował: o. Andrzej Bałuk CSsR na podstawie: O. Kazimierz Plebanek CSsR, Zanurzony w przeszłości – wspomnienia, notatki 1982, punkt 5 i 6; Kronika Domu Łomnica 1940 - 1964.
