IZBA PAMIĘCI W SZKOLE PODSTAWOWEJ - ŁOMNICA ZDRÓJ
splomnica.iap.pl/pl/izba-pamieci.html
*IZBA PAMIĘCI znajduje się w Szkole Podstawowej w Łomnicy Zdroju od 1991 roku. Gromadzone są w niej pamiątki związane z Patronem szkoły – 9 Kompanią 3 Batalionu 1 Pułku Strzelców Podhalańskich Armii Krajowej.
Najcenniejsze eksponaty stanowią dary przekazane przez samych członków Kompanii oraz ich rodziny, a także mieszkańców Łomnicy Zdroju. W Izbie można zobaczyć fotografie, dokumenty, rzeczy osobiste partyzantów oraz wiele innych historycznie wartościowych przedmiotów.
* To miejsce jest dla społeczności szkolnej żywym świadectwem historii. Powracamy tu z szacunkiem, by czerpa
* Każdego roku, we wrześniu, wracamy na jaworzynowy szlak, kultywując pamięć o „chłopcach od Tatara” i „Lisa”. Uroczyste obchody Święta Patrona są wyrazem naszej wiernej pamięci o tamtych czasach i bohaterach, którzy dziś żyją już tylko w naszych wspomnieniach.
HISTORIA 9 KOMPANII
* Początki 9 Kompanii 3 Batalionu 1 Pułku Strzelców Podhalańskich Armii Krajowej sięgają pierwszych miesięcy okupacji.
Organizatorem i dowódcą oddziału był porucznik Julian Zubek, pseudonim „Tatar”. W marcu 1940 roku, z polecenia Inspektoratu Związku Walki Zbrojnej, rozpoczął gromadzenie broni dla przyszłego oddziału partyzanckiego. Wokół niego zaczęli skupiać się jego koledzy – przyszli partyzanci.
W pełnej konspiracji odbywały się szkolenia na Przehybie. Od lipca 1942 roku oddział „Tatara” prowadził już regularną walkę zbrojną z okupantem.
Z rozkazu szefa Inspektoratu w skład oddziału weszły:
- czternastoosobowa drużyna Batalionów Chłopskich porucznika Władysława Lewickiego ps. „Lawina”,
- grupa Stanisława Jarzębaka ps. „Żbik”,
- drużyna Batalionów Chłopskich Adama Michalika ps. „Burza”.
Łącznie kompania liczyła około 180 żołnierzy i pozostawała pod dowództwem Juliana Zubka „Tatara”.
We wrześniu 1944 roku oddział wszedł w skład III Batalionu 1 Pułku Strzelców Podhalańskich Armii Krajowej jako 9 Kompania.
Żołnierze „Tatara” stoczyli około 60 walk i potyczek z okupantem. Poruszali się błyskawicznie – spod Krynicy pod Eliaszówkę, do Łabowej, Nawojowej, aż po okolice Starego Sącza, skutecznie nękając wroga.
Kompania nie miała stałych miejsc postojowych. Partyzanci biwakowali pod gołym niebem, w szałasach lub w szopach wypasowych na halach łomniczańskich.
Ogromną rolę odegrała postawa mieszkańców Łomnicy, Piwnicznej, Kosarzysk i Rytra. Dzięki ich patriotyzmowi i odwadze nie dochodziło do zdrady, a oddział mógł prowadzić skuteczną działalność konspiracyjną i bojową.
KAPELAN 9 KOMPANII
* Kapelanem 9 Kompanii był Ojciec Stanisław Zdunek ze Zgromadzenia Redemptorystów w Łomnicy Zdroju.
O. Stanisław Zdunek (z prawej) wraz ze swoim młodszym bratem o. Józefem
W czasie wojny kilkakrotnie odprawiał w okolicznych lasach Msze święte i spowiadał partyzantów zarówno Oddziału „Tatara” jak i „Lisa”. Niósł im duchowe wsparcie w chwilach trudnych, dając siłę do dalszej walki i przetrwania.
„Raz przyszli w nocy ok. 2 godz. Brat mnie zbudził: do ojca przyszli żołnierze. Byli to Akowcy z prośbą bym jednemu z nich dał ślub. On gdzieś spod Nawojowej, ona z Sącza. Nie chcieli absolutnie w kościele, ze względu na niebezpieczeństwo. Będzie ślub u Volksdeutscha Burgera. Sprzyjał on szczerze partyzantom. Wieczorem koło godz. 16 zaprowadził mnie chłopak, brat Akowca do Burgerów. Był ślub ze Mszą św. a potem miła i wcale nie skąpa gościna”.
O. Stanisław Zdunek odprawia Mszę św. na Łabowskiej Hali z udziałem partyzantów i ich rodzin w 1990 roku.
Na zdjęciu - w środku - wspominany w relacji Edward Burger na polowaniu.
JAN TOMASZ POLAŃSKI „LIS”
* Jan Tomasz Polański „Lis” był żołnierzem Wojska Polskiego i uczestnikiem kampanii wrześniowej 1939 roku. Po klęsce Polski nie złożył broni – wstąpił do Związku Walki Zbrojnej, który później przekształcił się w Armię Krajową. Po aresztowaniu przez niemieckie Gestapo w 1941 roku został poddany brutalnym torturom, jednak nie wydał współpracowników i nie złamał się w śledztwie. Po zwolnieniu ukrywał się w lasach, gdzie żył w ziemiance i przygotowywał się do dalszej działalności konspiracyjnej.
W 1943 roku otrzymał rozkaz zorganizowania własnego oddziału partyzanckiego, który nazwano właśnie „Łąka”. Początkowo oddział liczył około 15 ludzi, a jego żołnierze walczyli z siłami okupanta niemieckiego, oddziałami słowackimi oraz napotykanymi bandami zbrojnymi.
Oddział „Łąka”, dowodzony przez „Lisa”, działał na terenach górskich i leśnych pogranicza Sądecczyzny. Partyzanci prowadzili działania zbrojne, sabotażowe i wywiadowcze, utrzymując stały kontakt z innymi jednostkami AK, w tym z 9 Kompanią 3 Batalionu 1 Pułku Strzelców Podhalańskich.
Oddział „Łąka” odgrywał ważną rolę w utrzymaniu obecności konspiracji na tym terenie, prowadząc akcje, które miały na celu nie tylko walkę z okupantem, lecz także obronę ludności cywilnej przed represjami.
Jan Tomasz Polański "Lis"
Źródła tekstu i zdjęć:
- Julian Zubek "Tatar". Ze wspomnień kuriera. Wydawnictwo Literackie, Kraków 1988
- Tadeusz Czech,
- O. Marian Brudzisz, Redemptoryści, w: Życie Religijne w Polsce pod okupacją hitlerowską 1939 - 1945; Ośrodek Dokumentacji i Studiów Społecznych, Warszaw
- Gazeta Lwowska 1920
- O. Stanisław Zdunek, Byłem duszpasterzem AK - oddział Tatara, w: Kalendarz Tuchowski, Tuchów 2001, ss. 112 - 114.
- Archiwum Warszawskiej Prowincji Redemptorystów - Tuchów.
- Izba pamięci
- Izba Tatara – Julian Zubek – Strona poświęcona pamięci Tatara